Bir dişlinin bütün temel ölçüleri iki değerden türetilir: modül ve diş sayısı. Bu ikisi elinizdeyse geri kalanı hesapla bulunur; ölçmeye gerek kalmaz.
Temel bağıntılar şunlardır: bölüm dairesi çapı d = m × z, dış çap da = m × (z + 2), diş dibi çapı yaklaşık df = m × (z − 2,5) ve iki dişli arasındaki eksen mesafesi a = m × (z1 + z2) / 2.
Bölüm dairesi nedir?
Bölüm dairesi, iki dişlinin teorik olarak birbirine temas ettiği dairedir. Gözle görülmez, ölçülemez; ama tüm hesapların temelidir. Diş yüksekliğinin yaklaşık üçte biri bu dairenin dışında, üçte ikisi içinde kalır.
İki dişlinin düzgün çalışması için modüllerinin aynı olması gerekir; farklı modüllü dişliler birbirine geçmez.
Dış çap hesabı
Dış çap, bölüm dairesine iki modül eklenerek bulunur: da = m × (z + 2). Modülü 2 ve diş sayısı 24 olan bir dişlide dış çap 2 × (24 + 2) = 52 mm olur.
Bu ilişki, ölçümden modül bulmanın da yoludur: dış çapı ölçüp (z + 2) değerine böldüğünüzde modülü elde edersiniz.
Diş dibi çapı ve diş yüksekliği
Standart dişlilerde diş yüksekliği yaklaşık 2,25 modüldür: bölüm dairesinin dışında 1 modül (baş yüksekliği), içinde 1,25 modül (taban derinliği). Diş dibi çapı buradan hesaplanır.
Bu değerler standart profile göredir; profil kaydırmalı (düzeltmeli) dişlilerde farklılık gösterir.
Eksenler arası mesafe
İki dişlinin merkezleri arasındaki mesafe, bölüm dairesi yarıçaplarının toplamıdır: a = m × (z1 + z2) / 2. Modülü 2 olan 24 ve 48 dişli iki dişli için mesafe 2 × (24 + 48) / 2 = 72 mm olur.
Bu mesafe, gövde deliklerinin konumunu belirler. Yatak aşınmasıyla mesafe değiştiğinde dişli boşluğu da değişir.
Çevrim oranı
İki dişlinin diş sayıları oranı, devir ve tork ilişkisini verir: i = z2 / z1. Oran büyüdükçe çıkış devri düşer, tork artar. Redüktör seçiminde ilk bakılan değer budur.
| Aranan | Formül | Örnek (m=2, z=24) |
|---|---|---|
| Bölüm dairesi çapı | m × z | 48 mm |
| Dış çap | m × (z + 2) | 52 mm |
| Diş dibi çapı (yaklaşık) | m × (z − 2,5) | 43 mm |
| Diş yüksekliği | 2,25 × m | 4,5 mm |
| Adım (bölüm dairesi üzerinde) | π × m | 6,28 mm |
Zincir dişlisi ve triger kasnakta hesap
Zincir dişlisinde bölüm dairesi, zincir adımı ve diş sayısına bağlıdır: d = p / sin(180° / z). Triger kasnakta ise bölüm çapı d = z × p / π bağıntısıyla bulunur. Her iki hesabı da hesaplama araçlarımızdan yapabilirsiniz.
Hesaplarken dikkat
- Modülü standart değere yuvarlayın; ara değerler genellikle ölçüm hatasıdır.
- Helis dişlilerde normal modül ile alın modülü farklıdır; hesapta hangisini kullandığınızı belirtin.
- Profil kaydırmalı dişlilerde standart formüller yaklaşık sonuç verir.
- İnç sistemli dişlilerde önce DP değerini modüle çevirin.
Sık sorulan sorular
Modülü bilmiyorum, sadece dış çapı biliyorum.
Diş sayısını sayın; dış çapı (z + 2) değerine bölerek modülü bulabilirsiniz.
Helis dişlide dış çap formülü aynı mı?
Benzerdir ancak helis açısı devreye girer. Emin değilseniz numune veya fotoğraf gönderin.
Eksen mesafesi tutmuyorsa ne yaparım?
Profil kaydırma ile küçük farklar telafi edilebilir. Ölçüleri iletin, uygun çözüm önerilir.
Hesabınızı yaptıktan sonra teklif formundan talebinizi açabilirsiniz; ölçü şemaları ürün sayfalarında.