Kırılan dişliyi yenisiyle değiştirmek sorunu çözmez; aynı sebep duruyorsa yeni parça da kırılır. Kırık yüzeye ve dişin aşınma izine bakarak nedeni çoğu zaman okuyabilirsiniz.
Dişli kırılmalarının büyük bölümü yedi başlık altında toplanır: ani aşırı yük, diş dibi yorulması, yağlama eksikliği, eksen kaçıklığı, yanlış malzeme veya ısıl işlem, aşınmış karşılık dişli ve montaj hatası.
1. Ani aşırı yük
Bir yabancı cisim dişlilerin arasına girdiğinde, makine yükte ani durduğunda veya tahrik tarafında darbe oluştuğunda diş kökten kopar. Kırık yüzey pürüzlü ve tanelidir; yorulmadaki gibi kademeli ilerleme izi yoktur.
Ne yapmalı: Kırılan dişliyi yenilemeden önce yük yolunu kontrol edin. Kaymalı kavrama, emniyet pimi veya tork sınırlayıcı varsa görevini yapıp yapmadığına bakın.
2. Diş dibi yorulması
Dişli tasarım yükünün biraz üzerinde uzun süre çalıştığında diş dibinde çatlak başlar; çatlak her turda biraz ilerler ve sonunda diş kopar. Kırık yüzeyde deniz kabuğuna benzeyen halkalı izler görülür. Bu iz, hasarın aniden değil zamanla oluştuğunu söyler.
Ne yapmalı: Aynı dişli tekrar kırılıyorsa malzeme ve ısıl işlem yükseltilmeli ya da diş genişliği artırılmalı. Sadece aynısını yeniden üretmek çözüm değildir.
3. Yağlama eksikliği
Yağ filmi kaybolduğunda diş yüzeyleri doğrudan temas eder; sürtünme ısısı yüzeyi yakar, metal metale yapışıp kopar. Diş yüzeyinde eksen boyunca çizgiler, renk değişimi ve mavileşme görülür.
Ne yapmalı: Yağ seviyesi, yağ tipi ve değişim aralığı kontrol edilir. Yanlış viskozitede yağ, yağsızlık kadar zarar verir.
4. Eksen kaçıklığı ve yanlış montaj
Miller paralel değilse yük dişin tamamına değil bir ucuna biner. Aşınma dişin yalnızca bir tarafında yoğunlaşır; diş bir ucundan kırılır. Aynı sonucu gevşek yatak, eğilmiş mil veya yanlış merkezlenmiş kaplin de doğurur.
Ne yapmalı: Yatak boşluklarını ölçün, mil salgısını kontrol edin, kaplin merkezlemesini yeniden yapın. Ayrıntı için eksen kaçıklığı yazımıza bakabilirsiniz.
5. Yanlış malzeme veya ısıl işlem
Sementasyon çeliğiyle çalışması gereken bir dişli imalat çeliğinden yapıldığında dişler hızla ezilir ve kırılır. Tersi de olur: gereğinden sert ama kırılgan bir parça darbede cam gibi kopar.
Ne yapmalı: Yeni parçayı ürettirirken makinenin yükünü, devrini ve darbe durumunu belirtin. Malzeme seçimi yazımız hangi çeliğin nerede kullanıldığını anlatıyor.
6. Aşınmış karşılık dişli
Yeni dişliyi aşınmış bir dişliyle çalıştırmak, yeni parçayı hızla bozar. Aşınmış dişin profili değiştiği için temas noktası kayar ve yük dişin ucuna biner.
Ne yapmalı: Dişli çiftlerini birlikte değiştirin. Ürettirirken karşılık dişliyi de gönderirseniz profil uyumu doğru kurulur.
7. Aşırı boşluk veya sıkışma
İki dişli arasındaki boşluk (backlash) çok azsa dişler sıkışır ve ısınır; çok fazlaysa her yön değişiminde darbe oluşur. İkisi de diş dibinde çatlak başlatır.
Ne yapmalı: Eksenler arası mesafeyi ölçün. Yataklar aşındıysa mesafe değişmiş olabilir.
Montajdan gelen hatalar
Parçanın kendisi doğru üretilmiş olsa bile montaj sırasında yapılan üç hata ömrü kısaltır. Birincisi, dişliyi mile zorlayarak takmak: çekiçle çakılan bir dişlinin göbeği çatlar, bu çatlak çalışmayla büyür. İkincisi, kama kanalına uymayan kama kullanmak; boşluklu kama her yön değişiminde darbe üretir. Üçüncüsü, eksenel konumu yanlış ayarlamak: dişliler tam karşı karşıya gelmezse temas dişin ucunda kalır.
Montaj sırasında ısıtarak geçirme, uygun çektirme kullanma ve montaj sonrası temas izini kontrol etme, bu üç hatayı da ortadan kaldırır.
Tasarımdan gelen sınırlar
Bazı kırılmalar bakımla önlenemez; parça zaten sınırda çalışıyordur. Diş sayısı çok düşük dişlilerde diş dibi zayıftır, modül küçükse yük taşıma kapasitesi sınırlıdır, diş genişliği darsa temas alanı yetmez. Aynı parçayı defalarca ürettirmek yerine bu üç değerden birini artırmak kalıcı çözüm olabilir. Yeni parçayı ürettirirken makinenin yükünü belirtirseniz, uygun olduğunda daha dayanıklı bir alternatif önerilir.
Hasar izinden teşhis tablosu
| Gördüğünüz | Muhtemel neden |
|---|---|
| Taneli, pürüzlü kırık yüzey | Ani aşırı yük |
| Halkalı, kademeli ilerleyen çatlak | Yorulma |
| Mavileşme, yanık ve çizgiler | Yağlama eksikliği |
| Tek uçta yoğun aşınma | Eksen kaçıklığı |
| Dişlerde ezilme, yayılma | Yumuşak malzeme, yetersiz sertlik |
| Yüzeyde küçük çukurcuklar | Pitting; yüzey yorulması |
Yeni parçayı ürettirmeden önce
- Kırık parçaların hepsini saklayın; ölçü çıkarmayı kolaylaştırır.
- Karşılık dişliyi kontrol edin, gerekirse birlikte değiştirin.
- Yağ tipi ve seviyesini not edin.
- Yatakları ve mil salgısını ölçün.
- Arızanın nasıl oluştuğunu talebe yazın; malzeme önerisi buna göre yapılır.
Sık sorulan sorular
Aynı dişli ikinci kez kırıldı, ne yapmalıyım?
Aynısını üretmek çözüm değildir. Yük, yağlama ve montaj kontrol edilmeli; gerekirse malzeme ya da ısıl işlem yükseltilmelidir.
Tek bir dişi kırılan dişli kaynakla tamir edilir mi?
Güç aktaran dişlilerde önerilmez. Kaynak bölgesi sertliğini ve profilini kaybeder; parça kısa sürede yeniden kırılır.
Kırık parçadan yeni dişli üretilebilir mi?
Evet. Sağlam dişlerden ölçü alınır, kırık bölgeler standart profile göre tamamlanır. Yedek parça imalatı sayfasında süreç anlatılıyor.
Ne kadar sürede yeni parça alabilirim?
Teklif en geç 24 saat içinde gelir; üretim süresi parçaya göre teklifte belirtilir. Makineniz duruyorsa formda acil kutusunu işaretleyin.
Kırık parçanızın fotoğrafını teklif formundan gönderin; ölçüleri biz çıkaralım.