Bir dişlinin ömrünü belirleyen üç şey vardır: doğru ölçü, doğru malzeme ve doğru yağlama. İlk ikisi üretimde biter; üçüncüsü her gün sizin elinizdedir.
Yağın görevi yalnızca kayganlık değildir: yüzeyleri ayırır, ısıyı taşır, aşınma parçacıklarını uzaklaştırır ve korozyonu önler. Bu dört görevden biri aksarsa aşınma hızlanır.
Viskozite nasıl seçilir?
Viskozite, yağın kalınlığıdır. Genel kural: yavaş dönen ve ağır yüklü dişliler daha yüksek viskozite ister; hızlı dönenler daha akışkan yağla çalışır. Çalışma sıcaklığı yükseldikçe yağ incelir, bu yüzden sıcak ortamda bir kademe yüksek viskozite tercih edilir.
Makinenin etiketinde veya kullanım kılavuzunda bir sınıf yazıyorsa onu esas alın. Etiket okunmuyorsa devir, yük ve sıcaklık bilgisiyle yağ tedarikçinizden öneri isteyin.
Kapalı ve açık dişlide yöntem farkı
| Sistem | Yöntem | Dikkat |
|---|---|---|
| Kapalı redüktör | Banyo (daldırmalı) yağlama | Seviye çubuğuna göre doldurun; fazlası köpük yapar |
| Yüksek devirli kapalı sistem | Basınçlı yağlama | Filtre ve soğutucu bakımı şart |
| Açık dişli | Yapışkan gres / zincir yağı | Toz tutar; periyodik temizlik gerekir |
| Zincir tahrik | Damlatmalı veya fırça | Yağ pim-burç arasına ulaşmalı |
| Sonsuz dişli | Özel katkılı yağ | Bronz çarkla uyumlu katkı seçilmeli |
Ne sıklıkla değişmeli?
Üretici aralığı esastır; yoksa çalışma sıcaklığı ve kirlilik belirler. Sıcak, tozlu ve nemli ortamda aralık kısalır. Pratik bir yaklaşım, ilk değişimde yağdan numune alıp göz kontrolü yapmak ve bir sonraki aralığı buna göre ayarlamaktır.
İlk çalıştırmadan sonraki ilk değişim, normal aralıktan daha erken yapılır: rodaj sırasında yüzeylerden kopan parçacıklar yağda birikir.
Yağ seviyesi
Az yağ filmi zayıflatır; fazla yağ köpük yapar, sıcaklığı yükseltir ve keçelerden sızdırır. Seviye kontrolünü makine durmuşken ve yağ soğukken yapın; çalışırken ölçülen seviye yanıltır.
Yağ size ne anlatır?
- Parlak pullar: Dişli yüzeyinden kopan parçacıklar; aşınma ilerliyor.
- İnce metalik toz: Genellikle rulman kaynaklı.
- Koyu renk, yanık koku: Aşırı sıcaklık; viskozite veya yük sorunu.
- Süt görünümü: Su karışmış; keçe veya nem sorunu.
- Köpük: Fazla yağ ya da yanlış katkı.
Gres mi yağ mı?
Kapalı redüktörlerde yağ, açık dişli ve düşük devirli mekanizmalarda gres kullanılır. Gresin avantajı yerinde durmasıdır: açık bir dişli çarkında yağ akıp giderken gres yüzeyde kalır. Dezavantajı ise ısıyı taşımamasıdır; bu yüzden yüksek devirli sistemlerde gres kullanılmaz.
Gres seçiminde kıvam sınıfı (NLGI) ve sabunlaştırıcı tipi önemlidir. Farklı sabun yapısına sahip gresleri karıştırmak, karışımın kıvamını bozar ve yağlama tamamen kesilebilir. Gres değiştirirken eskisini temizleyip yenisini uygulayın.
Sık yapılan hatalar
- Farklı marka ve tipte yağları karıştırmak.
- Gres ile yağı aynı sistemde kullanmak.
- Açık dişliye ince yağ sıkmak; yağ tutunmaz, akıp gider.
- Seviye kontrolünü çalışırken yapmak.
- Yağı değiştirip filtreyi unutmak.
Yağ numunesi almak
Büyük ve kritik redüktörlerde yağ analizi, arızayı haftalar öncesinden haber verir. Numuneyi makine çalışırken ve yağ sıcakken, tahliye vanasının ilk akışını atarak alın; dipteki çökeltiyi değil dolaşımdaki yağı temsil etmelidir. Laboratuvar analizi yaptırmasanız bile numuneyi şeffaf bir kapta saklayıp bir sonrakiyle karşılaştırmak fikir verir.
Renk koyulaşması, çökelti artışı ve mıknatısla toplanan toz miktarındaki yükselme, aşınmanın hızlandığını söyler. Bu üç işaret aynı anda görülüyorsa bakımı öne almak, plansız duruştan ucuzdur.
Sıcaklığın etkisi
Yağ sıcaklığı her on derece arttığında oksidasyon hızlanır ve yağın ömrü kısalır. Redüktör gövdesinin normalden sıcak çalışması yalnızca yağı değil keçeleri ve rulmanları da yorar. Sıcaklık artışının sebebi genellikle üçünden biridir: fazla yağ, yanlış viskozite ya da artan sürtünme. Üçünü sırayla eleyerek kaynağı bulabilirsiniz.
Yağlama ve parça ömrü
Yağlama düzeni bozulmuş bir sistemde en iyi malzeme bile uzun ömür vermez. Aynı dişli kısa aralıklarla kırılıyorsa, yeni parça sipariş etmeden önce yağlamayı gözden geçirin; sebep kırılma nedenleri yazısında anlattığımız başlıklardan biri olabilir.
Sık sorulan sorular
Açık dişliye hangi yağ sürülür?
Yapışkan, yüksek viskoziteli açık dişli gresi kullanılır. Toz tutmaması için fazla sürmeyin, periyodik temizleyin.
Sonsuz dişlide normal redüktör yağı olur mu?
Önerilmez. Bronz çarkla uyumsuz katkılar yüzeyi aşındırabilir; sonsuz dişli için uygun yağ kullanın.
Yağ değişiminde gövdeyi yıkamak gerekir mi?
Aşınma parçacığı fazlaysa yıkama faydalıdır. Yıkama yağını tamamen boşaltmadan yeni yağ koymayın.
Aşınmış parçalarınızı yenilemek için teklif formunu kullanabilir, dişli türüne göre gereken ölçüleri ürün sayfalarında görebilirsiniz.