Bir makinede ses arızası aramak, kaynağı daraltmakla başlar. Rulman ve dişli sesleri birbirine karışır; ama karakterleri ve devirle ilişkileri farklıdır. Doğru ayrım, gereksiz söküm ve yanlış parça siparişini önler.
Kısaca: rulman sesi genellikle sürekli hışırtı veya metalik gıcırtıdır ve sıcaklıkla birlikte artar; dişli sesi ritmiktir, devirle orantılı biçimde yükselir ve yük değiştikçe belirginleşir.
Ses karakterine bakın
| Ses | Daha çok | İpucu |
|---|---|---|
| Sürekli hışırtı / uğultu | Rulman | Sıcaklık artışıyla birlikte yükselir |
| Ritmik tıkırtı (turda bir) | Dişli | Tek hasarlı diş veya bilye |
| Yüke bağlı vuruntu | Dişli | Boşluk veya profil bozukluğu |
| Metalik ıslık | Rulman / yağ | Yağsızlık, yanlış viskozite |
| Rölantide kaybolan ses | Dişli | Yük kalkınca kavrama rahatlar |
Devirle ilişkisini ölçün
Devri kademeli değiştirin ve sesin nasıl davrandığını izleyin. Rulman sesi devirle orantılı ve sürekli artar. Dişli sesi, diş geçiş frekansına bağlı olduğu için belirli devirlerde belirginleşir, bazı devirlerde neredeyse kaybolur. Bu davranış farkı, kaynağı daraltmanın en pratik yoludur.
Sıcaklığı ölçün
Yatak gövdesinin sıcaklığını temassız termometreyle ölçün ve komşu yataklarla karşılaştırın. Belirgin biçimde sıcak olan yatak, hasarlı rulmanın en güçlü işaretidir. Dişli kaynaklı seslerde sıcaklık artışı genellikle daha yaygın ve yavaş oluşur.
Dinleme testi
Uzun bir tornavidanın sapını kulağınıza, ucunu yatak gövdesine dayayarak sesi noktasal dinleyebilirsiniz. Bu basit yöntem, iki yatak arasında hangisinin ses ürettiğini şaşırtıcı biçimde net ayırır. Elektronik stetoskop ve titreşim ölçer varsa kesin sonuç verir.
Yağın söyledikleri
Yağı boşaltırken içindeki parçacıklara bakın: pullu ve parlak taneler dişli yüzeyinden, ince metalik toz ise genellikle rulmandan gelir. Mıknatısla toplanan tozun miktarı, aşınmanın hızı hakkında fikir verir.
Parçacıkların biçimi de ipucu taşır. Küresel ve çok küçük taneler rulman yorulmasının erken işaretidir; büyük ve pullu parçalar ise dişli yüzeyinden kopan malzemedir. Yağ değişiminde tahliye tapasındaki mıknatısı temizleyip topladığı tozu saklarsanız, bir sonraki değişimde miktarı karşılaştırarak aşınmanın hızlanıp hızlanmadığını görebilirsiniz.
Söküm öncesi son kontrol
Kapağı açmadan önce yapabileceğiniz üç kontrol daha vardır. Birincisi, makineyi boşta çalıştırıp sesin devam edip etmediğine bakmak: yük altında kaybolan ses genellikle dişli kaynaklıdır. İkincisi, kaplini ayırıp motoru tek başına döndürmek; ses motor tarafında kalıyorsa redüktörü sökmenize gerek yoktur. Üçüncüsü, yatak gövdelerine sırayla dokunup sıcaklık farkını hissetmek.
Bu üç kontrol birkaç dakika sürer ve çoğu zaman gereksiz bir sökümü önler.
Boşluk kontrolü
Mili elle yukarı-aşağı oynatın: hissedilen boşluk rulman aşınmasını gösterir. Giriş milini ileri geri çevirdiğinizde hissettiğiniz açısal boşluk ise dişli aşınmasının kaba ölçüsüdür. İkisini ayrı ayrı değerlendirin.
İkisi birden olabilir mi?
Sıkça olur. Aşınan rulman mili merkezden kaçırır, kaçan mil dişli temasını bozar, bozulan temas dişliyi aşındırır. Bu yüzden rulman değişiminde dişliye, dişli değişiminde rulmana bakmak kuraldır.
Frekans hesabı ne söyler?
Titreşim ölçümü yapabiliyorsanız, sesin kaynağını hesapla da daraltabilirsiniz. Dişli kaynaklı titreşim, diş geçiş frekansında yoğunlaşır: bu değer, mil devri ile diş sayısının çarpımıdır. Rulman arızaları ise bilye sayısı ve geometrisine bağlı, devirle orantısız frekanslarda görülür.
Ölçüm cihazınız yoksa bile bu bilgi işe yarar: sesin tekrar sıklığını kabaca sayıp mil devriyle karşılaştırdığınızda, sesin diş sayısıyla mı yoksa tur sayısıyla mı ilişkili olduğunu anlayabilirsiniz. Turda bir duyulan tıkırtı tek hasarlı bir dişi ya da mildeki bir kusuru işaret eder.
Yatak boşluğunu ölçmek
Rulman şüphesi varsa mili radyal ve eksenel yönde oynatarak boşluğu hissedin. Komparatörle ölçüm yaparsanız, okunan değeri rulman kataloğundaki çalışma boşluğuyla karşılaştırabilirsiniz. Eksenel boşluğun beklenenden fazla olması, konik rulmanlarda ön yükleme ayarının bozulduğunu gösterir; bu ayar yapılmadan takılan yeni rulman da kısa sürede bozulur.
Değişim kararı
- Sıcak ve sesli yatak varsa rulmanı değiştirin.
- Diş yüzeyinde pitting veya profil bozulması varsa dişliyi değiştirin.
- Her iki bulgu varsa ikisini birlikte yenileyin; ikinci söküm maliyeti daha yüksektir.
- Keçeleri ve yağı her durumda yenileyin.
Sık sorulan sorular
Ses var ama sıcaklık normal, yine de değiştirmeli miyim?
Hemen değil; ölçümü kayıt altına alıp aralıklarla tekrarlayın. Ses ve sıcaklık birlikte artıyorsa plan yapın.
Dişli sesi yağ değişimiyle azalır mı?
Kısmen. Doğru viskozite kavrama sesini yumuşatır ama profil bozulmuşsa ses geri gelir.
Yeni dişli taktım, ses devam ediyor, neden?
Karşılık dişli aşınmış olabilir ya da montajda eksen kaçıklığı vardır. Temas izini kontrol edin.
Değişecek dişliyi ürettirmek için talep formunu doldurun; yedek parça imalatı sayfasında süreç anlatılıyor.