İş makinelerinde parçalar, sanayi tezgâhlarındakinden farklı bir dünyada çalışır: yükler ağırdır, darbe süreklidir, toz ve çamur her yere girer ve makine çoğu zaman açık havada kalır.
Bu koşulda bir parçanın ömrünü belirleyen tek şey malzemenin sertliği değildir; sertlik, tokluk ve yağlama birlikte düşünülmelidir.
Pim ve kovan çifti
Kepçe kolları, bom bağlantıları ve paletli grupların birçok noktasında pim-kovan çifti bulunur. Bu çift, yüksek yükü küçük bir alanda taşır ve sürekli salınım yapar.
Tasarım mantığı, aşınmanın kovanda toplanmasıdır: pim sert, kovan görece yumuşak olur. Böylece değişim sırasında yalnızca kovan yenilenir, pahalı ana yapı korunur.
Sertlik ve tokluk dengesi
Pim çok sert yapıldığında darbede kırılabilir. Bu yüzden pimlerde yüzeyi sert, çekirdeği tok bir yapı hedeflenir. Sementasyon ya da indüksiyonla yüzey sertleştirme yaygın yöntemlerdir.
Karşılaştırma için ısıl işlem rehberimize bakabilirsiniz; hangi yöntemin nerede uygun olduğunu anlattık.
| Parça | Beklenti | Yaklaşım |
|---|---|---|
| Pim | Sert yüzey, tok çekirdek | Yüzey sertleştirme |
| Kovan / burç | Feda edilebilir aşınma | Bronz veya yumuşak çelik |
| Pinyon | Yüksek temas dayanımı | Sementasyon çeliği |
| Mil | Burulma dayanımı | Islah çeliği |
Yağlama ve kir
Gresörlükten verilen yağ, sadece sürtünmeyi azaltmaz; dışarı doğru akarak kiri de iter. Yağlama aksadığında kir içeri girer ve aşınma hızlanır.
Bu yüzden bakım planında gres aralığı, çoğu zaman parçanın kendisinden daha belirleyicidir. Tıkanmış bir gresörlük, kısa sürede kovanın ömrünü bitirir.
Aşınmayı erken görmek
Pim-kovan aşınmasının ilk göstergesi boşluktur: kol hareketinde tıkırtı, ataşmanda oynama ve yükleme sırasında ses. Boşluk arttıkça yük tek noktada toplanır ve aşınma hızlanır.
Erken değişim, pimi ve ana yapıyı korur. Geç kalındığında yalnızca kovan değil, pim yuvası da ovalleşir; bu, çok daha pahalı bir onarımdır.
Yedek parça üretimi
İş makinelerinde orijinal parça temini hem uzun sürebilir hem de eski modellerde mümkün olmayabilir. Mevcut parçadan ölçü alınarak üretim, bu durumda en hızlı yoldur.
Aşınmış parçadan ölçü alırken aşınmamış bölgeler esas alınır; karşı parça da ölçülerek doğrulama yapılır. Burç yazımızda geçme ve boşluk hesabını anlattık.
Sipariş öncesi hazırlık
- Parçayı sökün ve temizleyin; ölçü kirli yüzeyden alınmaz.
- Dış çap, iç çap, boy ve varsa flanş ölçülerini alın.
- Yağ deliği ve kanal konumunu not edin.
- Karşı parçanın (pim ya da yuva) ölçüsünü de alın.
- Makinenin marka ve modelini belirtin.
- Kaç adet gerektiğini yazın; çiftler genellikle birlikte değişir.
Kaynakla dolgu mu yeni parça mı?
Aşınmış bir pim yuvası ya da kovan, sahada sık sık kaynakla doldurulup işlenir. Bu yöntem hızlıdır ve acil durumlarda makineyi çalıştırır; ancak kalıcı bir çözüm sayılmaz.
Kaynak, bölgeye ısı verir ve çevresindeki malzemenin yapısını değiştirir. Isının etkilediği bölge gevrekleşebilir, iç gerilme birikir ve bir süre sonra çatlak bu bölgeden başlar.
Kalıcı çözüm, yuvanın işlenerek büyütülmesi ve ona uygun ölçüde yeni bir kovan üretilmesidir. Böylece hem ölçü doğru olur hem de aşınma yeniden feda edilebilir parçaya yönlendirilir. Bu yol biraz daha uzun sürer ama makineyi bir sonraki sezona hazır bırakır.
Sık sorulan sorular
Pim ve kovan birlikte mi değişmeli?
Genellikle evet. Yeni kovanla aşınmış pim çalıştırıldığında boşluk hızla geri döner.
Sertleştirilmiş pim üretiyor musunuz?
Evet; yüzey sertleştirme ve gerektiğinde taşlama uygulanır.
Ölçü alamıyorum, parçayı gönderebilir miyim?
Gönderebilirsiniz; numune gönderme yazımızda nelere dikkat edileceğini anlattık.
İş makineleri sayfamızı inceleyin, parçanızı teklif formunda tarif edin.