Dönen bir mil, bir yerde yataklanmak zorundadır. Rulman her zaman kullanılamaz: yer dardır, yük darbelidir, ortam kirlidir ya da hız düşüktür. Bu durumlarda kayar yatak, yani burç devreye girer.
Burç malzemesinin temel kuralı basittir: burç, milden yumuşak olmalıdır. Aşınmanın ucuz ve kolay değişen parçada toplanması istenir. Mil aşınırsa iş büyür; burç aşınırsa yalnızca burç değişir.
Kalay bronzu
Klasik burç malzemesidir. İyi kayma özelliği, iyi aşınma direnci ve makul yük kapasitesi sunar. Kirli ortamda, içine gömülen küçük parçacıkları hapsedebildiği için mile zarar vermez.
Orta yüklü ve orta hızlı uygulamaların çoğunda ilk tercihtir.
Alüminyum bronzu
Daha yüksek mukavemet ve daha iyi darbe dayanımı verir. Ağır yük altında, düşük hızda çalışan yerlerde tercih edilir: iş makineleri, pres ve kaldırma mekanizmaları gibi.
Sertliği yüksek olduğu için mil yüzeyinin de sert ve düzgün olması gerekir; aksi hâlde aşınma mile geçer.
Dökme demir ve diğerleri
Dökme demir burçlar, grafit yapısı sayesinde kendinden bir miktar yağlayıcılık taşır. Düşük hızlı, yağın sürekli olmadığı uygulamalarda kullanılır.
Plastik burçlar (POM, PA, PTFE katkılı) yağsız çalışma gerektiğinde iyi sonuç verir; yük ve sıcaklık sınırları düşüktür.
| Malzeme | Güçlü yanı | Sınırı |
|---|---|---|
| Kalay bronzu | Genel amaçlı, kire toleranslı | Çok ağır yükte yetersiz |
| Alüminyum bronzu | Yüksek yük, darbe | Sert mil ister |
| Dökme demir | Ekonomik, kendinden yağlayıcı | Düşük hız |
| Plastik | Yağsız çalışır | Isı ve yük sınırlı |
Yağ kanalı ve yağ cebi
Burcun iç yüzeyine açılan kanallar, yağın tüm temas alanına dağılmasını sağlar. Kanal yönü ve konumu önemlidir: yük taşıyan bölgede kanal açmak, taşıma alanını azaltır ve ters etki yapar.
Gresörlük deliği varsa kanal buraya bağlanacak şekilde açılır. Numuneden üretim yapılırken bu detayların fotoğraflanması, doğru üretim için değerlidir.
Geçme payı
Burç, yuvasına sıkı geçme ile oturur; mil ise burcun içinde boşluklu çalışır. Bu iki geçme farklı hesaplanır.
Önemli bir ayrıntı: burç yuvaya çakıldığında iç çapı bir miktar daralır. Bu yüzden hassas uygulamalarda burç takıldıktan sonra iç çap işlenir ya da bu daralma pay olarak hesaba katılır. Tolerans ve geçmeler yazımız bu konuyu ayrıntılandırıyor.
Ölçü alırken
- Dış çap, iç çap ve boy ölçülür.
- Flanşlı ise flanş çapı ve kalınlığı ayrıca alınır.
- Yağ deliği konumu ve çapı not edilir.
- İç yüzeydeki kanal deseni çizilir veya fotoğraflanır.
- Aşınmış burçta ölçü büyümüş olabilir; mümkünse mil ve yuva da ölçülür.
Aşınmış burcu tanımak
Milin oynaması, titreşim ve yağ sızıntısı tipik belirtilerdir. Burç aşındıkça boşluk artar, boşluk arttıkça yük tek noktada toplanır ve aşınma hızlanır. Bu yüzden erken değişim, mili korur.
Mil de aşınmışsa yalnızca burç değiştirmek çözüm olmaz; mil yüzeyi taşlanarak düzeltilir ve ona uygun ölçüde burç üretilir.
Yağlama ve çalışma boşluğu
Kayar yatağın ömrü, doğrudan yağ filminin sürekliliğine bağlıdır. Mil ile burç arasındaki boşluk çok darsa yağ giremez ve yüzey kuru sürtünmeye geçer; çok genişse film taşıyıcılığını kaybeder ve mil vurmaya başlar.
Pratikte boşluk, mil çapıyla orantılı seçilir: çap büyüdükçe boşluk da büyür. Yüksek hızda ve yüksek sıcaklıkta çalışacak yataklarda boşluk biraz daha geniş tutulur, çünkü burç ısındığında genleşir ve içeriden daralır.
Gres ile yağlanan yataklarda besleme aralığı da ömrü belirler. Yağ deliği tıkanmış bir burç, ölçüsü doğru olsa bile kısa sürede aşınır; arıza incelemesinde bu yüzden önce yağ yolu kontrol edilir.
Sık sorulan sorular
Burç yerine rulman kullanmak her zaman daha iyi mi?
Hayır. Darbeli yük, kirli ortam ve dar montaj alanı olan yerlerde burç daha dayanıklı ve pratiktir.
Standart ölçü dışında burç üretilir mi?
Evet, kayar yatakların büyük kısmı zaten ölçüye özel üretilir.
Mil aşındıysa ne yapılır?
Mil taşlanarak düzeltilir, burç yeni ölçüye göre işlenir; böylece takım yeniden uyumlu çalışır.
Ölçülerinizi ve fotoğrafları teklif formuna ekleyin; yedek parça imalatı sayfamızda süreci görebilirsiniz.