Nemli, kimyasal veya gıdayla temas eden ortamlarda çelik dişli paslanır; pas, yüzeyi bozar ve parçayı kısa sürede kullanılamaz hâle getirir. Bu ortamlarda paslanmaz çelik devreye girer.
Ancak “paslanmaz” tek bir malzeme değildir. En sık karşılaşılan üç kalite 304, 316 ve 420’dir ve üçü birbirinden belirgin şekilde farklıdır.
AISI 304
En yaygın paslanmaz kalitedir. İyi korozyon direnci, kolay şekillendirilebilirlik ve makul maliyet sunar. Isıl işlemle sertleştirilemez; bu yüzden yük taşıma kapasitesi sınırlıdır.
Düşük yüklü dişliler, kasnaklar, gıda makinelerinde yardımcı elemanlar için uygundur.
AISI 316
Molibden katkısı sayesinde 304’ten daha yüksek korozyon direnci verir; özellikle klorür içeren ortamlarda (deniz suyu, bazı temizlik kimyasalları) belirgin üstünlüğü vardır.
Sertleşme davranışı 304 ile benzerdir: ısıl işlemle sertleştirilemez. Maliyeti daha yüksektir, bu yüzden gerçekten gerekmedikçe tercih edilmez.
AISI 420
Martenzitik bir paslanmazdır ve ısıl işlemle sertleştirilebilir. Bu, onu yük taşıyan dişliler için kullanılabilir kılar. Korozyon direnci 304 ve 316’dan düşüktür ama çoğu nemli ortam için yeterlidir.
Sertleştirilmiş 420, hem aşınmaya hem de paslanmaya karşı makul bir denge sunar; bıçak, mil ve yük taşıyan paslanmaz dişlilerde kullanılır.
| Kalite | Korozyon direnci | Sertleşebilirlik | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 304 | İyi | Yok | Düşük yüklü gıda parçaları |
| 316 | Çok iyi | Yok | Kimyasal, deniz, klorlu ortam |
| 420 | Orta | Var | Yük taşıyan paslanmaz dişli ve mil |
Gıda uygulamalarında seçim
Gıda makinelerinde iki koşul birlikte aranır: korozyon direnci ve temizlenebilirlik. Yıkama sırasında kullanılan kimyasallar, normal çeliği hızla bozar. 304 çoğu uygulama için yeterlidir; agresif temizlik kimyasalları kullanılıyorsa 316’ya çıkılır.
Yük taşıyan dişlilerde ise 420 veya uygun bir plastik (POM, PA) değerlendirilir. Gıda ve ambalaj sektörü sayfamızda tipik parçaları görebilirsiniz.
İşlenebilirlik
Paslanmaz çelikler, karbon çeliklerine göre daha zor işlenir: iş sertleşmesi yapar, takım ömrü kısalır ve talaş kontrolü zordur. Bu, aynı parçanın paslanmazdan üretilmesinin neden daha pahalı olduğunu açıklar.
İşleme sırasında düşük kesme hızı, keskin takım ve bol soğutma gerekir. Bu koşullar sağlanmazsa yüzeyde sertleşmiş bir tabaka oluşur ve sonraki paso daha da zorlaşır.
Yük taşıma kapasitesi
304 ve 316 sertleştirilemediği için diş yüzeyleri görece yumuşak kalır; yüksek temas basıncında hızla aşınır. Bu yüzden paslanmaz dişli seçerken yükü gerçekçi değerlendirmek gerekir. Yük yüksekse ya 420’ye geçilir ya da normal çelik kullanıp uygun bir kaplama uygulanır.
Alternatif: kaplamalı çelik
Bazı uygulamalarda paslanmaz yerine, karbon çeliğinden üretilip kaplanmış bir parça daha ekonomik olur. Ancak kaplama aşındığında koruma biter; gıda temasında kaplama malzemesinin uygunluğu da ayrıca değerlendirilmelidir.
Sipariş verirken
- Ortamı tarif edin: nem, kimyasal, yıkama sıklığı, gıda teması.
- Yük ve devir bilgisini verin.
- Kalite biliniyorsa yazın (304, 316, 420).
- Sertleştirme gerekiyorsa belirtin; 304 ve 316 için mümkün değildir.
- Yüzey kalitesi beklentisini yazın; gıda uygulamalarında pürüzsüz yüzey istenir.
Paslanmaz parçada yüzey ve temizlik
Paslanmazın koruyucu özelliği, yüzeyinde kendiliğinden oluşan ince oksit tabakasından gelir. Bu tabaka zedelenirse korozyon direnci düşer. İşleme sırasında karbon çeliği takım ya da tezgâh yüzeyinden bulaşan demir parçacıkları, sonradan yüzeyde pas lekesi olarak ortaya çıkar.
Bu yüzden paslanmaz parçalar mümkün olduğunca ayrı bağlama ve ayrı takımla işlenir. Gerektiğinde pasivasyon uygulanarak yüzey yeniden korunur hâle getirilir.
Gıda uygulamalarında ayrıca yüzeyin temizlenebilir olması istenir. Pürüzlü yüzey, mikroorganizma tutar ve temizliği zorlaştırır; bu nedenle temas yüzeylerinde düşük pürüzlülük değeri istenmesi yaygındır.
Sık sorulan sorular
Paslanmaz dişli normal çelikten pahalı mı?
Hem malzeme hem işleme zorluğu nedeniyle evet. Fark, parçanın boyutuna ve hassasiyetine göre değişir.
304 paslanır mı?
Uygun olmayan ortamda (yüksek klorür) yüzeyde noktasal korozyon görülebilir. Bu durumda 316 tercih edilir.
Paslanmaz yerine plastik dişli olur mu?
Düşük yüklü ve yağsız çalışması istenen yerlerde iyi bir alternatiftir; plastik dişli yazımıza bakabilirsiniz.
Ortam bilgisini teklif formunda yazmanız yeterli; uygun kalite önerilir.