Zincir tahriklerinde arıza genellikle ani değildir: zincir uzar, dişliler kancalaşır, atlamalar başlar ve bir gün zincir kopar. İyi haber şu ki uzama ölçülebilir; ölçerek plan yapabilirsiniz.
Pratik kural: zincirin uzaması adımın yaklaşık %2’sine ulaştığında zincir ömrünü doldurmuştur. Uzamış zincirle çalışan dişlinin dişleri de kanca biçimini almışsa ikisi birlikte değişmelidir.
Uzama neden olur?
Zincir “esneyerek” uzamaz; pimler ve burçlar aşınır, her baklada oluşan mikron düzeyindeki boşluklar toplamda santimetrelere ulaşır. Uzayan zincirin adımı büyüdüğü için dişliyle temas noktası kayar ve yük dişin ucuna biner.
Uzama nasıl ölçülür?
- Zinciri gerdirin, gevşek tarafı sıkı tutun.
- Belirli sayıda baklayı (örneğin 10 veya 20 adım) kumpas veya şeritle ölçün.
- Ölçülen uzunluğu, aynı sayıda adımın nominal uzunluğuyla karşılaştırın.
- Fark, nominal değerin %2’sine yaklaşıyorsa zinciri değiştirin.
Zincir numarasına göre adım değerlerini dişli hesaplama araçlarından görebilirsiniz; 08B için 12,7 mm, 10B için 15,875 mm gibi.
Dişli ne zaman değişmeli?
Dişlinin dişleri simetrik üçgen görünümünü kaybedip kanca biçimini almışsa değişmelidir. Kanca biçimi, uzamış zincirin dişi tek yönde aşındırmasının sonucudur. Bu dişliye yeni zincir taktığınızda zincir kısa sürede yeniden uzar.
| Durum | Karar |
|---|---|
| Zincir uzamış, dişli dişleri düzgün | Yalnızca zincir |
| Zincir uzamış, dişler kancalaşmış | Zincir + dişli birlikte |
| Zincir yeni, dişli aşınmış | Dişli; zincir de kontrol edilmeli |
| Zincir atlıyor, gerginlik normal | Dişli profili bozulmuş demektir |
Erken aşınmanın sebepleri
- Yağlama eksikliği: Zincir yağı pim ve burç arasına ulaşmalıdır; dıştan sıkılan yağ yeterli olmaz.
- Yanlış gerginlik: Çok gergin zincir pimleri aşındırır, çok gevşek zincir atlar.
- Eksen kaçıklığı: İki dişli aynı düzlemde değilse zincir yan yüzeylerinden aşınır.
- Kirli ortam: Toz ve talaş aşındırıcı macun gibi çalışır; kapaklı çalışma ömrü belirgin artırır.
- Küçük dişli sayısı: Diş sayısı düşük dişlilerde her bakla daha fazla açıyla döner, aşınma hızlanır.
Zincir mi dişli mi önce biter?
Doğru kurulmuş bir sistemde zincir dişliden önce ömrünü tamamlar; bu bilinçli bir tercihtir, çünkü zincir değiştirmek dişli değiştirmekten kolay ve ucuzdur. Ancak küçük dişlide (tahrik tarafında) durum değişir: her turda daha fazla dönen küçük dişli, büyük dişliden yaklaşık üç kat hızlı aşınır. Bu yüzden bakım planında küçük dişliyi ayrı izlemek gerekir.
Pratikte yaygın uygulama şudur: iki zincir değişiminde bir küçük dişliyi, üç-dört zincir değişiminde bir büyük dişliyi yenilemek. Kesin sayı çalışma koşuluna bağlıdır; kendi makinenizde kaydettiğiniz değerler her tablodan daha isabetlidir.
Yeni dişli ürettirirken
Zincir dişlisi ürettirirken üç bilgi yeterlidir: zincir numarası (08B, 10B, 12B gibi), diş sayısı ve delik/göbek ölçüsü. Sıra sayısını (tek, çift) da belirtin. Ölçü alma ayrıntısı için zincir dişlisi sayfamıza bakabilirsiniz; şema üzerinde hangi ölçünün istendiği gösteriliyor.
Gerginlik nasıl ayarlanır?
Zincir gerginliği, gevşek tarafın sarkma miktarıyla ölçülür. Yatay tahriklerde iki dişli arasındaki mesafenin yaklaşık yüzde iki-üçü kadar sarkma uygundur; dikey ve açılı tahriklerde daha az sarkma gerekir. Çok gergin zincir pim ve burçları zorlar, yatak yüklerini artırır; çok gevşek zincir dişliye tam oturmaz ve atlar.
Gerginliği elle bastırarak kontrol edin ve her ayardan sonra bir tur döndürüp tekrar ölçün: zincir her zaman eşit uzamaz, en gergin noktadan ayar yapılır.
Diş sayısı ve ömür ilişkisi
Küçük dişlide diş sayısı azaldıkça her bakla daha büyük açıyla döner ve pim-burç aşınması hızlanır. Uygulamada tahrik dişlisinin diş sayısını mümkün olduğunca yüksek tutmak zincir ömrünü belirgin şekilde uzatır. Ayrıca tek ve çift sayı ilişkisi de ömrü etkiler: bakla sayısıyla diş sayısının ortak böleni az olduğunda aynı baklalar hep aynı dişlere denk gelmez, aşınma daha eşit dağılır.
Bölüm dairesi ve dış çap hesabını hesaplama araçlarından yapabilirsiniz.
Bakım alışkanlıkları
- Zinciri düzenli aralıklarla ölçün; uzamayı kayıt altına alın.
- Yağlamayı zincir sıcakken yapın; yağ aralara daha iyi girer.
- Gerginliği üretici değerine göre ayarlayın, gözle karar vermeyin.
- Değişimde zincir kilidinin yönüne dikkat edin.
Sık sorulan sorular
Zinciri kısaltarak kullanmaya devam edebilir miyim?
Geçici bir çözümdür. Aşınmış baklalar yerinde kaldığı için uzama kısa sürede geri gelir.
Dişliyi ters çevirip kullanmak mantıklı mı?
Simetrik dişlilerde kısa vadede işe yarayabilir ama aşınmış profil karşılık zinciri bozmaya devam eder.
Çift sıra zincir dişlisi üretiliyor mu?
Evet. Talebinizde sıra sayısını belirtmeniz yeterli.
Aşınan zincir dişlinizin yerine yenisini ürettirmek için teklif formunu doldurun; numune veya fotoğraf yeterli.