Atölyede en çok bulunan çeliklerden biri C45’tir. Ucuzdur, her yerde bulunur, işlenmesi kolaydır ve ıslah edilebilir. Bu dörtlü onu varsayılan seçim hâline getirir; ancak her iş için doğru seçim olduğu anlamına gelmez.
C45, yaklaşık yüzde 0,45 karbon içeren alaşımsız bir çeliktir. Alaşımsız olması, sertleşme derinliğinin sınırlı kalmasına yol açar: ince kesitlerde iyi sonuç verir, kalın kesitlerde merkez yumuşak kalır.
Nerede yeterlidir?
- Orta yüklü miller ve pimler
- Düşük devirli ve orta yüklü dişliler
- Kama, bağlantı elemanı ve mesnet parçaları
- Kalıp taşıyıcı plakaları
- Prototip ve tek parça denemeler
Bu uygulamalarda C45, ıslah edildiğinde yeterli dayanımı makul maliyetle sağlar.
Nerede yetmez?
Kalın kesitli ve yüksek yüklü parçalarda sertlik merkeze ulaşmaz; parçanın dışı sert, içi yumuşak kalır ve yük altında şekil değiştirir. Bu durumda molibden katkılı 42CrMo4 gibi bir çeliğe geçmek gerekir.
Yüksek temas basıncı altında çalışan dişli yüzeylerinde de yetersiz kalır. Şanzıman dişlilerinde sementasyon çelikleri tercih edilir.
| Durum | C45 | Öneri |
|---|---|---|
| İnce kesit, orta yük | Yeterli | Islah edilerek kullanılır |
| Kalın kesit, yüksek yük | Yetersiz | 42CrMo4 |
| Yüksek temas basıncı (dişli) | Sınırlı | 16MnCr5 / 20MnCr5 |
| Korozyon riski | Yok | Paslanmaz veya kaplama |
| Kolay ve hızlı işleme | İyi | Otomat çeliği daha da kolay |
İndüksiyonla sertleştirme
C45’in karbon oranı yüzey sertleştirmeye uygundur. Milin yalnızca yatak bölgesi ya da dişlinin yalnızca diş yüzeyi indüksiyonla sertleştirilebilir; çekirdek tok kalır. Bu, C45’i beklenenin üzerinde uygulamada kullanışlı kılar.
Sertleştirilen yüzeyin sonrasında taşlanması, hem ölçüyü hem yüzey kalitesini geri kazandırır. Taşlama sayfamızda hangi işlemlerin yapıldığını görebilirsiniz.
İşlenebilirlik
C45, ham hâlde rahat işlenir. Islah edildikten sonra işlemek zorlaşır; bu yüzden sıralama genellikle şöyledir: kabaca işle, ısıl işlem yap, kritik yüzeyleri taşla.
Otomat çeliği (11SMn30) daha kolay işlenir ama mukavemeti düşüktür ve ısıl işlemle sertleştirilmez; yalnızca düşük yüklü parçalarda kullanılır.
Kaynak edilebilirliği
Orta karbonlu olduğu için kaynakta çatlama riski vardır. Kaynak gerekiyorsa ön tavlama ve yavaş soğutma uygulanmalıdır. Düşük karbonlu S235 veya S355 kaynaklı imalat için daha uygundur.
Maliyet dengesi
C45 ile alaşımlı çelik arasındaki fiyat farkı, parçanın toplam maliyetinde genellikle küçük bir kalemdir. Tezgâh hazırlığı ve işleme süresi çoğu zaman malzemeden pahalıdır. Bu yüzden yükün sınırda olduğu durumlarda bir üst malzemeye geçmek, ikinci kez üretim yapmaktan ucuzdur.
Sipariş verirken
- Kesit kalınlığını belirtin; sertleşme derinliği buna bağlıdır.
- Islah isteniyorsa beklenen sertliği yazın.
- Yalnızca belirli bir bölge sertleşecekse işaretleyin.
- Kaynak yapılacaksa baştan belirtin.
C45 dişlide ömrü ne belirler?
C45’ten üretilmiş bir dişlinin ömrü, çoğu zaman malzemeden değil montajdan belirlenir. Eksen kaçıklığı, yetersiz yağlama ve fazla diş boşluğu, yükü diş yüzeyinin küçük bir bölgesinde toplar. O bölgedeki temas basıncı, hesaplanan değerin kat kat üzerine çıkar.
Aynı dişli düzgün hizalanmış ve yağlanmış bir takımda uzun yıllar çalışırken, hizasız bir takımda birkaç ay içinde çukurlaşabilir. Bu yüzden dişli değişiminde yalnızca yeni parçayı takmak yetmez; eski parçanın neden bozulduğunun anlaşılması gerekir.
Aşınma izinin diş yüzeyindeki konumu bu konuda en iyi ipucudur. Tek kenara toplanmış bir iz hizasızlığı, uç bölgelerdeki iz aşırı yükü işaret eder. Aşınma tipleri yazımızda bu izlerin nasıl okunacağını anlattık.
Sık sorulan sorular
C45 ile 1045 aynı mı?
Pratikte eşdeğerdir; biri Avrupa, diğeri Amerikan standardındaki adıdır.
C45 dişli yapılır mı?
Düşük ve orta yüklü uygulamalarda yapılır; diş yüzeyi indüksiyonla sertleştirilirse ömrü belirgin şekilde uzar.
Islah edilmiş C45 çubuk bulunur mu?
Bulunur ve küçük parçalarda ek ısıl işlem gerektirmeden kullanılabilir.
Malzemeden emin değilseniz teklif formunda parçanın çalışma koşulunu yazın; ısıl işlem rehberimiz de karar vermenize yardımcı olur.