Aynı iki mil arasında hem düz hem helis dişli kullanılabilir. Seçim, dişlinin kendisinden çok makinenin çalışma koşuluna bağlıdır.
Kısa cevap: sessizlik ve yüksek yük gerekiyorsa helis, basitlik ve maliyet önemliyse düz dişli tercih edilir. Helis dişlinin bedeli, yatakların karşılaması gereken eksenel kuvvettir.
Temel fark: diş yönü
Düz dişlide dişler eksene paraleldir. İki dişli birbirine geçtiğinde diş, tüm genişliği boyunca aynı anda temas eder. Helis dişlide ise dişler açılıdır; temas bir uçtan başlar ve diğer uca doğru ilerler.
Bu küçük geometrik fark, sesten yatak seçimine kadar her şeyi değiştirir.
Ses ve titreşim
Düz dişlide her diş teması küçük bir darbedir; devir arttıkça bu darbeler duyulur hâle gelir. Helis dişlide temas kademeli olduğu için yük daha yumuşak devreder ve ses belirgin biçimde azalır.
Yüksek devirli makinelerde helis dişli neredeyse standarttır.
Yük taşıma kapasitesi
Helis dişlide aynı anda birden fazla diş yük taşır. Bu, aynı boyutlarda daha yüksek tork aktarabilmek demektir. Aynı kapasiteyi düz dişliyle elde etmek için modülü veya diş genişliğini artırmak gerekir.
Eksenel kuvvet ve yataklar
Helis dişlinin açılı dişleri, dönerken eksen yönünde bir kuvvet üretir. Bu kuvveti taşıyacak yatak seçimi zorunludur; aksi hâlde rulmanlar erken bozulur.
Düz dişlide böyle bir kuvvet oluşmaz; bu yüzden basit bileziklerle bile çalışabilir. Çift helis (balık sırtı) dişlilerde eksenel kuvvetler birbirini dengeler, ancak üretimi daha zordur.
Maliyet
Düz dişlinin üretimi daha basittir ve genellikle daha ekonomiktir. Helis dişlide hem üretim daha karmaşıktır hem de yatak tarafında ek maliyet doğar.
| Ölçüt | Düz dişli | Helis dişli |
|---|---|---|
| Ses | Yüksek devirde belirgin | Sessiz |
| Yük kapasitesi | Orta | Yüksek |
| Eksenel kuvvet | Yok | Var |
| Yatak ihtiyacı | Basit | Eksenel yük taşımalı |
| Üretim maliyeti | Düşük | Daha yüksek |
| Verim | Yüksek | Hafif düşük |
Helis açısı ve yönü
Helis dişlide iki ek bilgi gerekir: açı ve yön (sağ/sol). Birbirine geçen iki helis dişlinin açıları eşit, yönleri ters olmalıdır. Yanlış yön seçimi, parçanın hiç çalışmaması demektir.
Açıyı ölçmek zordur; en güvenli yol numune göndermektir. Ölçü listesi için helis dişli sayfamıza bakabilirsiniz.
Hangi durumda hangisi?
- Düz dişli: Düşük-orta devir, basit tahrik, maliyet önemli, bakım sınırlı.
- Helis dişli: Yüksek devir, sessizlik gerekli, yüksek tork, kapalı redüktör.
- Çift helis: Çok yüksek güç, eksenel kuvvetin istenmediği ağır sanayi uygulamaları.
Verim farkı var mı?
Her iki tipte de verim yüksektir; kayıp çoğunlukla yataklardan ve yağlamadan gelir. Helis dişlide kayma bileşeni biraz daha fazla olduğu için verim çok az düşer, ancak bu fark çoğu uygulamada hissedilmez. Asıl fark, üretilen ses ve titreşimde kendini gösterir.
Çok kademeli redüktörlerde her kademedeki küçük kayıplar toplandığı için, tasarımda genellikle ilk kademe helis, sonraki kademeler ihtiyaca göre seçilir.
Değiştirirken dikkat
Mevcut bir makinede düz dişliyi helise çevirmek çoğu zaman mümkün değildir: eksen mesafesi, diş genişliği ve yatak yapısı buna göre tasarlanmıştır. Aynı tipte üretmek, değişiklik yapmaktan hem ucuz hem güvenlidir.
Sık sorulan sorular
Helis dişli daha mı dayanıklı?
Aynı boyutta daha yüksek yük taşır, ancak dayanım malzeme ve ısıl işleme de bağlıdır.
Düz dişlinin sesini azaltabilir miyim?
Yağlama, doğru montaj ve yüzey kalitesi sesi azaltır; ancak helis kadar sessiz olmaz.
Helis açısını bilmiyorum, ne yapayım?
Numune gönderin; açı ve yön numuneden belirlenir.
Hangi tipe ihtiyacınız olduğundan emin değilseniz teklif formunda makineyi anlatın; dişli çeşitleri yazımız da karar vermenize yardımcı olur.