Flanş, iki parçayı birbirine bağlayan basit görünümlü bir elemandır. Basitliği yanıltıcıdır: delik deseni bir derece kaydığında flanş montajda oturmaz ve parça yeniden üretilir.
Bu yüzden flanş siparişinde çap ve kalınlık kadar, delik desenini tanımlayan ölçüler de eksiksiz verilmelidir.
Deliği tanımlayan üç ölçü
Bir delik deseni üç bilgiyle tanımlanır: deliklerin üzerinde bulunduğu dairenin çapı, delik sayısı ve ilk deliğin açısal konumu.
Delikler eşit aralıklıysa üçüncü bilgi çoğu zaman kritik olmaz. Ancak bir delik diğerlerinden farklı konumdaysa (montaj yönünü belirlemek için) bu mutlaka belirtilmelidir.
Delik dairesi çapını ölçmek
Delik dairesi çapını doğrudan ölçmek zordur çünkü merkezler görünmez. Pratik yöntem, karşılıklı iki deliğin karşıt kenarları arasını ölçüp delik çapını çıkarmaktır.
Delik sayısı tek ise karşılıklı delik bulunmaz; bu durumda komşu iki delik merkez arası ölçülür ve daire çapı hesaplanır. Ölçüm hatası büyümemesi için birden çok çift ölçülüp ortalama alınır.
| Ölçü | Nasıl alınır | Neden önemli |
|---|---|---|
| Dış çap | Kumpasla | Yerleşim alanı |
| Delik dairesi çapı | Karşılıklı delik kenarlarından | Montaj eşleşmesi |
| Delik çapı | Kumpas veya mastar | Cıvata geçişi |
| Merkezleme kademesi | İç çap ve derinlik | Eş eksenlilik |
| Kalınlık | Kumpasla | Dayanım ve cıvata boyu |
Merkezleme kademesi
Birçok flanşta cıvatalar dışında bir merkezleme kademesi bulunur: bir tarafta çıkıntı, diğerinde yuva. Bu kademe, iki parçanın eş eksenli oturmasını sağlar.
Cıvata delikleri her zaman boşluklu olduğu için merkezleme işini onlar yapmaz. Kademenin ölçüsü ve geçme sınıfı bu yüzden ayrı belirtilir.
Karşı parça ölçüsü
Flanş her zaman bir şeye bağlanır: motora, redüktöre, boruya ya da başka bir flanşa. Üretimde en güvenilir yol, karşı parçanın da ölçülmesidir.
Karşı parça sökülemiyorsa fotoğraf ve mevcut cıvata ölçüleri yardımcı olur. Mümkünse eski flanş numune olarak gönderilir; numune gönderme yazımız nelere dikkat edileceğini anlatıyor.
Standart flanşlar
Boru bağlantılarında flanşlar standarttır: çap, delik sayısı ve delik dairesi tabloya bağlıdır. Standart biliniyorsa yazılması, ölçü alma ihtiyacını büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Makine flanşlarında ise standart yerine üreticiye özel desenler yaygındır; bu yüzden ölçüm gerekir.
Üretim sırası
- Malzeme çapa getirilir ve kalınlığa çekilir.
- Merkez deliği ve kademeler tornada işlenir.
- Parça frezeye alınır, delik deseni işlenir.
- Gerekiyorsa havşa ve pah kırılır.
- Kritik ölçüler kontrol edilir.
Sık yapılan hatalar
- Delik dairesi çapını delik kenarından ölçüp düzeltmeyi unutmak.
- Açısal konumu belirtmemek, asimetrik desende yanlış üretime yol açmak.
- Merkezleme kademesine tolerans vermemek.
- Cıvata delik çapını cıvata çapıyla aynı vermek; geçiş payı kalmaz.
- Kaynaklı flanşta çarpılmayı hesaba katmamak.
Açısal konumu garanti etmek
Delik deseni eşit aralıklı olsa bile, montaj yönünün belirli olması gereken durumlar vardır: bir yağ deliği belirli bir tarafa bakmalı ya da bir işaret belirli bir konumda olmalıdır.
Bu gibi durumlarda referans olarak tek bir özellik seçilir: bir kama kanalı, bir kılavuz pim deliği ya da farklı çapta tek bir delik. Tüm açısal ölçüler bu referanstan verilir; böylece parçanın yalnızca tek bir şekilde monte edilmesi sağlanır.
Referans belirtilmediğinde parça teknik olarak doğru üretilir ama montajda yanlış konumlanır. Bu, çizimde en kolay atlanan ama en çok iş bozan detaylardan biridir.
Sık sorulan sorular
Eski flanşın fotoğrafı yeter mi?
Fotoğraf yardımcı olur ama tek başına yetmez; ölçülerin verilmesi gerekir.
Delik deseni tam tutmazsa ne olur?
Cıvatalar zorlanır, parça gergin bağlanır ve yük dengesiz dağılır. Bu, kısa sürede gevşemeye ya da çatlağa yol açar.
Flanş malzemesi ne olmalı?
Yüke göre değişir; yapı çeliği çoğu bağlantı için yeterlidir, yüklü uygulamalarda C45 veya alaşımlı çelik tercih edilir.
Flanş ölçülerinizi teklif formuna yazın; eksik ölçü varsa hangi ölçünün gerektiğini bildiririz.