Kama, dişliyi veya kasnağı mile kilitleyen basit ama kritik bir elemandır. Ölçüsü yanlış olduğunda parça ya mile girmez ya da boşluk yapıp her yön değişiminde darbe üretir.
Kama ölçüleri keyfî seçilmez: mil çapına göre standart bir genişlik ve yükseklik vardır. DIN 6885, bu ölçüleri mil çapı aralıklarına göre tanımlar; imalatta yaygın olarak bu sistem kullanılır.
Kama ölçüsü mil çapına bağlıdır
Mil çapı büyüdükçe kama kesiti de büyür. Mantık basittir: taşınacak tork mil çapıyla birlikte arttığı için kamanın kesme kesitinin de artması gerekir. Bu yüzden kama ölçüsünü “göz kararı” seçmek yerine mil çapından gitmek gerekir.
Aynı mil çapı için birden fazla kama uzunluğu kullanılabilir; uzunluk, aktarılacak torka ve göbek boyuna göre belirlenir. Genişlik ve yükseklik ise standarttır.
Kanal derinliği nasıl ölçülür?
Kama kanalı derinliği iki farklı şekilde ifade edilebilir ve karışıklık genellikle buradan çıkar. Milde derinlik, mil yüzeyinden kanal tabanına kadar olan mesafedir. Göbekte (delikte) ise derinlik, delik yüzeyinden kanal tabanına kadar ölçülür.
Bazı resimlerde bunun yerine “mil tabanından karşı yüzeye kadar toplam ölçü” verilir. Talebinizde hangi referansı kullandığınızı yazarsanız yanlış anlaşılma olmaz.
- Kumpasın derinlik çubuğunu kanal tabanına dayayın.
- Gövdeyi mil veya delik yüzeyine oturtun.
- Okuduğunuz değeri not edin ve hangi yüzeyden ölçtüğünüzü yazın.
- Ölçümü kanalın iki ucunda tekrarlayın; fark varsa kanal eğik açılmış demektir.
Kama kanalı toleransları
Kanal genişliğinde kullanılan yaygın toleranslar JS9 ve P9’dur. JS9 normal bağlantılarda, P9 ise sıkı ve sarsıntılı çalışan bağlantılarda tercih edilir. Kama ile kanal arasındaki boşluk büyüdükçe, yön değişimlerinde oluşan darbe kamayı ve kanalı ezer.
| Bağlantı | Kanal toleransı | Not |
|---|---|---|
| Normal, tek yönlü yük | JS9 | En yaygın kullanım |
| Sarsıntılı, yön değiştiren yük | P9 | Sıkı geçme, darbeyi azaltır |
| Sökülüp takılan parçalar | JS9 veya D10 | Montaj kolaylığı önceliklidir |
Kamanın uzunluğu
Kama, göbek boyundan kısa olmalıdır; göbek dışına taşan kama hem montajı zorlaştırır hem de kırılma riski taşır. Genel uygulama, kama uzunluğunu göbek boyunun biraz altında tutmaktır.
Aktarılacak tork yüksekse kamayı uzatmak yerine iki kama kullanmak (180 derece karşılıklı) tercih edilir; bu, mil kesitini daha az zayıflatır.
Kama tipleri
- Düz kama (paralel): En yaygın tip; kanal içine oturur, yüzeyi düzdür.
- Yuvarlak uçlu kama: Freze ile açılan kapalı kanallara uyar.
- Konik kama: Eksenel sabitleme de sağlar, sökümü zordur.
- Yarım ay kama (Woodruff): Küçük çaplı ve konik millerde kullanılır.
Sık yapılan hatalar
- Kanal derinliğini yanlış referanstan ölçmek.
- Kama genişliğini mil çapına bakmadan seçmek.
- Aşınmış kanaldan ölçü alıp yeni parçayı ona göre yaptırmak.
- Kanal köşelerindeki radyusu dikkate almamak; keskin köşe gerilme yığılması yaratır.
- Kamayı çekiçle zorlayarak takmak; göbek çatlayabilir.
Aşınmış kanal ne yapılır?
Kanal genişlemişse iki yol vardır: kanalı bir üst standart ölçüye açıp uygun kama kullanmak ya da 180 derece karşısına yeni bir kanal açmak. İkinci yöntem mili daha az zayıflatır ancak dengeyi etkileyebilir; yüksek devirli millerde dikkatli olun.
Yeni parça ürettirirken
Kama kanalı olan bir parça ürettirirken şunları yazın: mil çapı, kanal genişliği ve derinliği (referansıyla birlikte), kanal uzunluğu ve tolerans beklentisi. Emin değilseniz mili veya eski parçayı numune olarak gönderin; ölçüler çıkarılır. Mil imalatı sayfasında istenen ölçüler listelenmiş durumda.
Sık sorulan sorular
Kama kanalı olmayan dişli mile nasıl bağlanır?
Sıkı geçme, sıkma bileziği (kilit burcu), pim veya kaynak kullanılabilir. Her yöntemin taşıyabileceği tork farklıdır.
Kanal ölçüsünü bilmiyorum, ne yapayım?
Mil çapını yazın; standart kama ölçüsü buradan belirlenir. Özel bir ölçü kullanılmışsa numuneden anlaşılır.
İki kama kullanmak gerekir mi?
Yüksek tork ve sarsıntılı yüklerde tercih edilir. Normal uygulamalarda tek kama yeterlidir.
Kama çeliği hangi malzemeden olur?
Genellikle C45 gibi ıslah edilebilir çelikten yapılır; kama, parçadan önce zarar görecek şekilde seçilir.
Kama kanallı parçalarınız için teklif formundan talep açabilirsiniz; ölçüleri ölçü alma yazımızdaki sırayla toplayabilirsiniz.