Mil, makinenin en çok iş gören ama en az konuşulan parçasıdır. Doğru üretilmiş bir mil sorunsuz döner; birkaç yüzde milimetre sapan bir mil, rulmanı, dişliyi ve kaplini sırayla bozar.
Mil siparişinde sonucu belirleyen ölçüler sınırlıdır. Bu beş başlık doğru verildiğinde geri kalan detaylar kolayca tamamlanır.
1. Yatak çapları ve toleransları
Rulmanın oturduğu çap, milin en kritik ölçüsüdür. Burada birkaç yüzde milimetrelik sapma, rulmanın ya sıkışmasına ya boşta kalmasına yol açar.
Rulman iç çapı standarttır; mil çapı bu çapa uygun geçme sınıfıyla verilir. Geçme sınıfı bilinmiyorsa rulmanın yükü ve dönen bileziği belirtilerek doğru sınıf seçilebilir.
2. Kama kanalı
Kama kanalının genişliği, derinliği ve konumu ayrı ayrı önemlidir. Derinlik genellikle kanal tabanından karşı yüzeye kadar ölçülür; bu ölçüm şekli yanlış anlaşıldığında kama ya sıkışır ya boşta kalır.
Kama kanalı yazımızda ölçünün nasıl alınacağını adım adım gösterdik.
3. Omuz konumları
Rulman ve dişliyi eksende konumlandıran omuzlar, mil boyunca ölçülendirilir. Burada kritik olan, her ölçünün aynı referanstan verilmesidir. Zincirleme ölçülendirme, toleransların üst üste binmesine ve toplam sapmaya yol açar.
Omuz köşesindeki radyus da hesaba katılmalıdır: radyus, rulmanın tam oturmasını engelleyecek kadar büyük olmamalıdır.
| Ölçü | Neden kritik | Nasıl verilir |
|---|---|---|
| Yatak çapı | Rulman geçmesi | Tolerans sınıfıyla |
| Kama kanalı | Tork aktarımı | Genişlik, derinlik, konum |
| Omuz konumu | Eksende yerleşim | Tek referanstan |
| Eş eksenlilik | Titreşim ve ömür | Form toleransı ile |
| Yüzey kalitesi | Keçe ve rulman | Ra değeri ile |
4. Eş eksenlilik
Milin farklı çaplarının aynı eksende olması gerekir. Değilse mil dönerken salgı yapar; bu salgı titreşime, ısınmaya ve erken rulman arızasına dönüşür.
Eş eksenlilik, çap toleransından ayrı bir gerekliliktir ve teknik resimde form toleransı olarak belirtilir. Tek bağlamada işlenen miller bu açıdan avantajlıdır.
5. Yüzey kalitesi
Keçenin çalıştığı bölge, rulman oturma yüzeyleri ve kaplin bölgesi farklı yüzey kalitesi ister. Keçe bölgesindeki pürüzlü yüzey, keçeyi kısa sürede yer ve yağ sızdırır.
Bu yüzden milde tek bir yüzey kalitesi vermek yerine, bölgeye göre değer belirtmek daha doğrudur.
Ölçü alma sırası
- Toplam boyu ölçün.
- Her kademenin çapını ve boyunu, tek uçtan referansla not edin.
- Kama kanalının başlangıç konumunu ve ölçülerini alın.
- Rulman oturan bölgeleri işaretleyin ve rulman numarasını yazın.
- Vida dişi, merkez deliği ve radyusları belirtin.
- Aşınmış bölgeleri ayrıca not edin; ölçü oradan alınmaz.
Uzun millerde doğrusallık
Boy/çap oranı büyüdükçe mil, işleme sırasında kesme kuvvetinin etkisiyle esner. Bu esneme, çapın orta bölgede biraz büyük çıkmasına yol açar; parça ölçülünce uçlar doğru, orta bölge farklı görünür.
Bunu önlemek için punta, lünet ve daha küçük paso derinliği kullanılır. Malzemedeki iç gerilmeler de etkilidir: kesit boyunca talaş alındıkça mil eğilebilir. Hassas millerde bu yüzden kaba işleme sonrası gerilim giderme uygulanır.
Doğrusallık beklentisi varsa bunu belirtmek gerekir, çünkü çap toleransından ayrı bir gerekliliktir. Uzun millerde ayrıca taşıma ve depolama da önemlidir: yatay ve desteksiz bırakılan uzun bir mil, kendi ağırlığıyla eğilebilir.
Sık sorulan sorular
Aşınmış milden ölçü alınır mı?
Aşınmamış bölgelerden alınır. Aşınmış bölgede ölçü, rulman ve karşı parça üzerinden doğrulanır.
Mil malzemesi ne olmalı?
Yüke göre değişir; orta yükte C45, yüksek yükte 42CrMo4 yaygındır. Malzeme yazımıza bakabilirsiniz.
Uzun millerde doğrusallık sorun olur mu?
Olabilir. Uzun millerde işleme sırası ve gerilim giderme, eğilmeyi önlemek için planlanır.
Mil çiziminizi ya da eski milin fotoğraflarını teklif formuna ekleyin; eksik ölçüler için geri dönüş yaparız.