Bir parçanın nasıl üretileceği, çoğu zaman şeklinden okunur. Talaşlı imalatta iki temel tezgâh vardır ve aralarındaki fark, neyin döndüğüyle ilgilidir.
Tornada parça döner, takım sabittir. Frezede takım döner, parça sabittir. Bu tek cümlelik fark, hangi parçanın nerede üretileceğini büyük ölçüde belirler.
Torna hangi parçalar için?
Ekseni etrafında simetrik olan her şey tornanın işidir: miller, burçlar, kasnak gövdeleri, flanşlar, pimler, somunlar, konik yüzeyler ve vida dişleri.
Parçayı çevirirken çap boyunca sürekli talaş alındığı için torna, silindirik yüzeylerde hem hızlı hem hassastır. Eş eksenlilik gerektiren parçalarda tek bağlamada bitirmek, hassasiyetin anahtarıdır.
Freze hangi parçalar için?
Simetrik olmayan, düzlem yüzeyleri, cepleri, kanalları ve delik desenleri olan parçalar frezede üretilir: plakalar, mesnetler, gövdeler, kalıp parçaları, kama kanalları ve dişli profilleri.
Freze, üç veya daha fazla eksende hareket ettiği için karmaşık geometrileri tek tezgâhta çözebilir. CNC freze sayfamızda hangi işlerin yapıldığını görebilirsiniz.
| Parça | Tezgâh | Neden |
|---|---|---|
| Mil, pim | Torna | Eksen simetrisi |
| Burç, kovan | Torna | İç ve dış çap birlikte |
| Mesnet, plaka | Freze | Düzlem ve delik deseni |
| Dişli | Freze (azdırma) | Profil açma |
| Kama kanallı mil | Torna + freze | İki işlem birlikte |
İkisi birlikte kullanıldığında
Gerçek parçaların çoğu iki tezgâhı da görür. Bir mil tornada çekilir, sonra frezede kama kanalı açılır. Bir flanş tornada çapa getirilir, sonra frezede cıvata delikleri işlenir.
Burada kritik konu, parçanın tezgâhlar arasında taşınırken referansını kaybetmemesidir. İkinci bağlamada referans yüzeyi doğru seçilmezse eş eksenlilik bozulur. Teknik resimde referans yüzeyin işaretlenmesi bu yüzden önemlidir.
Torna-freze merkezleri
Bazı tezgâhlar iki yeteneği birleştirir: parça tornada dönerken tahrikli takımlarla delik ve kanal işlenir. Tek bağlamada bittiği için hem hassasiyet artar hem süre kısalır.
Bu tür üretim, orta ve yüksek adetli işlerde belirgin avantaj sağlar. Tek parça işlerde ise klasik sıra çoğu zaman yeterlidir.
Karar parçaya değil, ölçüye de bağlı
Aynı parça iki farklı yolla üretilebilir; hangisinin seçileceğini toleranslar belirler. Geniş toleranslı bir mil tek tezgâhta biter. Dar toleranslı bir mil ise ısıl işlem ve taşlama adımlarını da gerektirir.
Tolerans yazımızda hangi toleransın hangi işlemi zorunlu kıldığını anlattık.
Maliyete etkisi
- Her ek bağlama, hazırlık süresi demektir; süre maliyeti artırır.
- Tek bağlamada biten parça hem ucuz hem hassastır.
- Gereksiz dar tolerans, ek işlem adımı ekler.
- Karmaşık geometri, takım sayısını ve programlama süresini büyütür.
- Adet arttıkça hazırlık maliyeti parça başına düşer.
Bağlama sayısı neden bu kadar önemli?
Bir parça tezgâha her bağlandığında, yeni bir referans kurulur. Bu referans, bir öncekiyle mükemmel şekilde çakışmaz; küçük bir sapma kalır. Parça üç kez bağlanıyorsa üç ayrı sapma üst üste biner.
Bu yüzden eş eksenlilik ve konum hassasiyeti gereken ölçüler, mümkün olduğunca tek bağlamada bitirilir. Bir milin iki yatak çapı aynı bağlamada işlenirse aralarındaki eş eksenlilik neredeyse garanti altındadır; farklı bağlamalarda işlenirse ayrıca ölçülmesi gerekir.
Parça tasarlanırken bunu düşünmek üretimi kolaylaştırır: kritik yüzeyleri aynı taraftan erişilebilir hâle getirmek, hem süreyi kısaltır hem hassasiyeti yükseltir. Mil imalatı yazımızda bu konuyu örnekle anlattık.
Sık sorulan sorular
Parçamın hangi tezgâhta üretileceğini bilmem gerekir mi?
Hayır. Ölçüleri ve işlevi belirtmeniz yeterlidir; üretim yolunu biz planlarız.
Dişli frezede mi açılır?
Modüle ve tipe göre azdırma tezgâhı, freze ya da tel erozyon kullanılır.
Tek parça için CNC pahalı mı?
Hazırlık maliyeti tek parçaya biner, bu yüzden birim fiyat yüksektir; ama üretim süresi kısadır ve hassasiyet yüksektir.
Parçanızın çizimini ya da fotoğrafını teklif formuna yükleyin; uygun üretim yolu ve süre birlikte bildirilir.