Taşlama, tezgâhta alınan son adımdır ve çoğu zaman en pahalı adımdır. Bu yüzden “her yüzey taşlansın” demek yerine, hangi yüzeyin gerçekten taşlanması gerektiğini bilmek gerekir.
Taşlamayı zorunlu kılan üç durum vardır: malzeme sertleşmiştir, tolerans çok dardır ya da yüzey kalitesi beklentisi yüksektir.
1. Sertleştirilmiş yüzeyler
Sertleştirilmiş bir parçada kesici takımla talaş almak zordur; takım hızla körelir ve yüzey bozulur. Bu durumda tek pratik yol taşlamadır.
Isıl işlem sonrası ölçü kaçmışsa taşlama, hem ölçüyü geri getirir hem çarpılmayı düzeltir. Bu yüzden ısıl işlem görecek parçalarda taşlama payı önceden bırakılır.
2. Dar toleranslar
Tornada ve frezede ulaşılabilir hassasiyetin bir sınırı vardır. Bu sınırın altındaki toleranslar taşlama gerektirir.
Rulman yatakları, kılavuz yüzeyler ve hassas geçmeler tipik örneklerdir. Tolerans yazımızda hangi sınıfın hangi işlemi gerektirdiğini anlattık.
3. Yüzey kalitesi
Keçe çalışan bölgeler, kayar yüzeyler ve sızdırmazlık yüzeyleri düşük pürüzlülük ister. Taşlama, bu yüzeylerde talaşlı işlemin veremediği düzgünlüğü sağlar.
Pürüzlü bir keçe yatağı, keçeyi kısa sürede aşındırır ve yağ sızdırır; bu, çoğu zaman taşlamadan tasarruf etmenin bedeli olarak ortaya çıkar.
| Yüzey | Taşlama gerekir mi? | Neden |
|---|---|---|
| Rulman yatağı | Genellikle evet | Dar tolerans |
| Keçe bölgesi | Evet | Yüzey kalitesi |
| Kama kanalı | Hayır | Geniş tolerans yeterli |
| Dış görünüm yüzeyi | Hayır | İşlev gerektirmez |
| Sertleştirilmiş diş yüzeyi | Evet | Çarpılmayı düzeltir |
Silindirik ve yüzey taşlama
Silindirik taşlama, dönen parçaların dış ve iç çaplarını işler: miller, burçlar, kovanlar. Yüzey taşlama ise düzlem yüzeyleri işler: plakalar, kalıp parçaları, mesnet tabanları.
İkisinin de amacı aynıdır: ölçüyü daraltmak ve yüzeyi düzeltmek. Taşlama sayfamızda hangi işlerin yapıldığını görebilirsiniz.
Taşlama payı ne kadar olmalı?
Pay, çarpılmayı telafi edecek kadar büyük, sert tabakayı kaldırmayacak kadar küçük olmalıdır. Çok az pay bırakıldığında çarpılma düzeltilemez; çok fazla bırakıldığında hem süre uzar hem sementasyon tabakası incelir.
Bu denge parçaya göre planlanır; sementasyon derinliği belirlenirken taşlama payı da hesaba katılır.
Taşlama süreyi ve maliyeti nasıl etkiler?
- Ek bir tezgâh ve ek bir bağlama demektir.
- Talaş kaldırma hızı düşüktür; süre uzar.
- Ölçüm sıklığı artar.
- Buna karşılık, gerektiği yerde yapılmadığında parça kısa sürede geri gelir.
Taşlama yerine alternatifler
Bazı durumlarda hassas tornalama ya da sert tornalama, taşlamanın yerini alabilir. Tolerans sınırdaysa ve yüzey kalitesi beklentisi aşırı değilse bu yol süreyi kısaltır.
Sert malzemelerde ise tel erozyon, taşlamanın ulaşamadığı geometrilerde kullanılır.
Taşlamada ısı ve yanma
Taşlama, küçük taneciklerle çok sayıda mikro talaş alır ve bu sırada yoğun ısı üretir. Isı kontrol edilmezse yüzeyde yanma oluşur: malzemenin yapısı bozulur, sertlik değişir ve yüzeyde ince çatlaklar başlayabilir.
Bu çatlaklar çıplak gözle görülmez ama çalışırken kırılmanın başlangıç noktası olur. Sementasyonlu dişlilerde yanmış bir yüzey, tüm ısıl işlem yatırımını boşa çıkarır.
Bunu önlemenin yolu doğru taş seçimi, uygun paso derinliği ve yeterli soğutmadır. Yüzeyde renk değişimi görüldüğünde işlem durdurulur; bu, ölçüden önce bakılması gereken bir işarettir. Aşınma tipleri yazımız benzer yüzey hasarlarını ayırt etmeye yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Her mil taşlanmalı mı?
Hayır. Sadece rulman ve keçe bölgeleri gibi işlev gerektiren yüzeyler taşlanır.
Taşlama ölçüyü ne kadar değiştirir?
Bırakılan paya bağlıdır; çizimde taşlanacak yüzeyler işaretlenirse pay doğru planlanır.
Sertleştirilmemiş parça taşlanır mı?
Taşlanabilir; ancak yumuşak malzemede taş dolabilir, bu yüzden genellikle tercih edilmez.
Hangi yüzeylerin taşlanması gerektiğinden emin değilseniz teklif formunda parçanın işlevini anlatın.